Bucak İlçesinin Tarihçesi
Yurdumuz uygarlıklar beşiğidir.Tarihin her döneminde değişik uygarlıklar
Anadolu Yarımadası'nda yaşamıştır. Bucak'ta da yapılan kazı ve incelemelere göre
uygarlık tarihöncesi çağlarına kadar uzanmaktadır.Neolitik,kalkolitik ve eski
tunç çağı devirleri Bucak'ta da hüküm sürmüştür.İlçe merkezimizdeki Höyücek'te
Prof. Refik Duru tarafından yapılan kazılarda M.Ö.6.ve7.binli yıllara ait
eserler bulunmuştur.
Bucak'ta tarihöncesi çağlarına ait pek çok höyük bulunmaktadır.
Bunları şöyle sıralayabiliriz:
1-Tepecik Höyüğü. (İlçe merkezinde)
2-Höyücek Höyüğü. (İlçe merkezinde)
3-Çingene Tepesi.( "İlçe merkezinde " )
4-Şerefemi ve Bozburun (İkizce Höyük)Höyükleri (Ürkütlü Kasabası)
5-Yuva Höyüğü(Yuva Köyü'nde)
6- Uğurlu Höyüğü.(Uğurlu Köyü'nde)
7-Karaaliler Höyüğü (Karaaliler Köyü'nde)
Bu höyüklerden de görüleceği gibi Bucak'ta ilk yerleşimler tarihöncesi
çağlara kadar dayanmaktadır.
Tarihin her döneminde Bucak çevresi birçok devletin egemenlik sahası içinde
görülmektedir. Bucak çevresinde kurulan devletler sırasıyla Pisidyalılar,
Persler, Makedonyalılar, Selefkoslar, Romalılar, Bizanslılar ve Türkler'in
kurduğu devletler olan Selçuklular,Beylikler Dönemi,Osmanlılar, son olarak da
Türkiye Cumhuriyeti'dir. Türkler'in bu topraklara gelmesinden önce bu
topraklarda egemenlik kuran devletlerden kalma pek çok tarihi kalıntı ilçemizde
görülmektedir.Evliya Çelebi'nin ünlü seyahatnamesinde harap olarak belirttiği bu
kalıntıların izleri günümüzde de görülmektedir.Bunları şöyle sıralayabiliriz;(Bu
uygarlıklar M.Ö.1900 yıllarına,Pisidyalılar'a dayanır)
1-Kremna (Çamlık Köyü’nde Roma Şehri)
2-Kodrula (Kestel Köyünde, Roma Şehri)
3-Kretapolis (Kızılkaya’da, Roma Şehri)
4-Sia(Osia) (Karaot Köyü’nde, Roma Şehri)
5-Komama (Ürkütlü’de, Yunan yerleşmesi)
6-Milyas (Kocaaliler’de Yunan-Roma yerleşmesi)
7-Sur kalıntısı (Taşyayla Köyü’nde)
8-Yunan kaya mezarı (Kuşbaba Köyü’nde)
9-Bizans kalıntısı(Kızıllı Köyü’nde)
10-Bizans kalıntısı(Kızılseki Köyü’nde)
Son samanlarda yapılan kazılara göre kayıp şehirler Kraatess ve Kreatyum'un
ilçemiz Onaç Yakası'nda ve Boğazköy'de olduğu tespit edilmiştir.
Türkler'den önceki yerleşimler ve uygarlıkların bu kısa tanıtımından sonra
ebedi Türk yurdu olan bu toprakların Türkler'le tanışmasına
geçebiliriz.Malazgirt Zaferi'yle Türkler'e Anadolu'nun kapıları açılmıştır.
Yalnız, bu büyük zaferden önce Anadolu Türkler'le tanışmıştı.Kolonizatör Türk
Dervişleri(Alperenler)'nin bu topraklara geldiği,arkadan gelecekler için altyapı
oluşturduğu bilinen bir gerçektir.İlçemizin çeşitli yerlerindeki adı sanı
bilinmeyen ve "yatır" olarak adlandırılan mezarlar bu dervişlere ait
olabilir.
Türkler,1204'te 111.Kılıç Arslan zamanında bu bölgeye gelip
yerleşmişlerdir.Başta Kayılar olmak üzere Afşar,Çavdar,Bayındır,Bayat,Kınık,
Salur, Eğmür boyları bu dönemde yerleşmişlerdir.(Selçuklular Zamanında
Türkiye,Prof.Dr.Osman Turan,s.266)
Moğollar'ın doğudan sıkıştırmasıyla Türkler batıya kaçarcasına
çekilmişler,buradaki sahipsiz topraklara yerleşmişlerdir.Çünkü burada yaşayan
halk,Türkler'in gelmesinden çekinerek İzmit'e çekilmiştir.(Selçuklular Tarihi ve
Türk İslam Medeniyeti,Prof.Dr.Osman Turan,s.304)
Kaynaklarca belirtildiği gibi Bucak çevresine Selçuklular döneminde yoğun bir
yerleşme vardır.Bu yerleşmelerin sonucunda tarihi Kremna yakınlarında Girmiye
kurulmuş,daha sonra büyümüş,kaza merkezi olmuştur. Bugünkü Melli çevresine de
yerleşimlerin ilk temeli bu dönemde atılmıştır.
Kalıntılar ve tarihi kayıtlardan anlaşıldığına göre ilçe merkezimiz
çevresinde de yerleşimler olmuştur.Bugünkü İncirhanı çevresinde İncirli Köyü
kurulmuştur.Evliya Çelebi, İncirli Köyü'nü, "Teke toprağında Müslüman
köyüdür",cümlesiyle tanıtmaktadır.Şemsettin Sami,Kamus-ul Alam'da İncirli
Köyü'nü "İncir Bazarı" olarak tanıtmaktadır.Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi
Doçenti Nuri Köstüklü,İncir Bazarı Köyü'nün 1820-1836 yıllarında ödediği
vergileri seri sicillere dayanarak vermektedir(Hamit Sancağı ve
Türkiye,S.Ü.Yayınları, 1990)
Buradan hareketle İncir veya İncir Bazarı yerleşim biriminin varlığı kesinlik
kazanıyor.İncir Bazarı'ndan başka ilçemiz yakınlarında Turba'da Eskiköy'de,bugün
halen Hamit Köyü denilen mevkiide ve İncirdere yakınlarında Güğüp Köyü'nün
kalıntılarına rastlanmaktadır.Bu köyler İncirli Köyü'nü doğrudan
görmektedirler.Onaç Köyü de şimdiki Sanayi Çarşısı yakınlarındaydı.
İncir Bazarı'nda haftanın bir gününde pazar kurulurdu.Yukarıda belirttiğimiz
köylerden bu pazara gelenler olurdu.Pazar,kervan yolunun üzerindeydi.
Belirttiğimiz bu köylerden bugün yalnızca Girmiye yaşamaktadır.Diğerleri
tarih sahnesinden silinmişlerdir.Bu köylerin nasıl ortadan kalktığı konusunda
ancak ip ucu sayılabilecek bilgilerden başka bilgi yoktur. Tarihî kayıtlara göre
Şahkulu (Baba Tekeli)baskınları ile 1830 yılında çıkan ve 7 yıl süren,günde pek
çok insanın öldüğü veba salgını bu köylerin ortadan kalkmasında etkili olabilir.
İlçe merkezimiz Bucak(Oğuzhan)'ın kuruluşu:
İlçe merkezimizin kuruluşuyla ilgili bir belge yoktur,rivayetler
vardır.Ancak,Alaaddin Camii avlusunda bulunan mezar taşında Hicrî 811 tarihi
sabittir.Bu tarihe göre ilçe merkezimizin kuruluşu 600 yıl öncesine dayanır. (En
az)(Hicrî 811 tarihi Miladî l408'e denk gelir.)
İncir Bazarı'nda kurulan pazara çevre köylerden gelenler,alış-veriş yapanlar
olurdu.0naç Köyü yakınlarında ve şimdiki Alaaddin Mah.çevresinde pazarcılar
soyulurdu.Devrin ileri gelenleri bu durumu o zaman bağlı olunan Konya'ya
ilettiler.Bunun üzerine Alaaddin Paşa(Sarı Paşa) komutasında bir grup asker
gelerek güvenliği sağladı.Gelen askerler bir karakol görevi için şimdiki
Alaaddin Mahallesi'ne yerleşti.Askerlerin yerleşim yerine "Alaaddin'in
Askerlerinin Yeri", "Alaaddin'in Yeri" dendi, sonradan Alaaddin Mah.adını
aldı.
Alaaddin Mah.,ilçemizin ilk çekirdek kuruluşu oldu.Karye olarak Girmiye'ye
bağlandı. 0 dönemde ilçemizin oturduğu bu alan,ilme bitkisi ve bataklıklarla
kaplıydı.İçinde vahşi hayvanlar bulunuyordu.
Askerler yerleşince güvenli bir saha oluştu.Bu sahanın yakınlarına yeni
yerleşimler oldu. "İlmeli Bucak" denilen işe yaramaz bu alanın çevresindeki
yamaçlarda küçük oymaklar oluşturuldu.Karayvat adlı bir yörüğün yerleşimiyle
Karayvatlar; Alanya ve Haymana yörüklerinin yerleşimiyle Yörükler
Mah.oluştu.Tepe çevresinde yapılan camiden dolayı Camii Mah. askerlerin
çavuşunun evinden dolayı adını alan Çavuşlar Mah.oluştu.
Cazip bir yer haline gelen bu bölge yeni yerleşmelere sahne oldu.İlmeli
Bucak'taki ilmeler temizlenmeye,bataklık kurutulmaya başlandı.Yüzyılımızın
başında şimdiki Pazar Mah.mevkiinde pazar kurulmaya başlandı. Böylece Pazar
Mahallesi oluştu.
Bucak'ın bu dönemde Konya Vilayeti,Antalya Sancak ve Kazası'na bağlı bir
nahiye merkezi olduğu kayıtlarda sabittir.İlçemizin ilk bayan öğretmeni Seher
İkizoğlu ile ilçe eşrafının ifadesine göre adı da Oğuzhan Nahiyesi'dir.
Bucak,251 Haziran 1919 günü İtalyanlar tarafından işgal edildi. 8-9 Temmuz
1921'de İtalyan işgali son buldu. Bütün bu bilgilerden anlaşılacağı gibi ilçe
merkezimiz "İlmeli Bucak" adıyla anılan dar bölgeye kurulmuş,bu adla
anılmış,daha sonra Oğuzhan adını almıştır.Cumhuriyet döneminde yapılan siyasi
düzenlemeyle 30.5-1926 tarih ve 87 sayılı kanunla bugünkü adı olan "Bucak"ı
resmen almıştır. Çevresinde önceden kurulan ve Osmanlı döneminde Hamit
Sancağı'nın(Isparta merkezli) 14 ilçesinden biri olan İncir Bazarı Kazası'nın
bir devamıdır.İncir Bazarı sakinlerinin yakın zamana kadar Bucak'ta kışlayıp
İncirhanı çevresindeki yazlıklarında yazladıkları sabittir. 0 halde ilçemizin
temeli olarak İncir Bazarı kabul edilmelidir.
1948'de Hükümet Konağının yapılmasıyla yeni bir mahallenin temeli
atılmış,oluşan mahalleye Konak Mah.denmiştir. l962 yılında yapılan imar planıyla
Pazar Mahallesi bölünerek Oğuzhan Mahallesi oluşturulmuştur.0 tarihten itibaren
yeni düzenlemelerle yeni mahalleler oluşmuş,devrin yöneticileri bu mahallelere
zamana uygun adları vermişlerdir.Yeni Mah.,Fatih Mah.,M.Akif Mah.,Mimar Sinan
Mah., Barbaros Mah,Sanayii Mah.,Yunus Emre Mah. yeni mahallelerimizdir.
Coğrafi Konumu:
Bucak,Burdur İli'ne bağlı bir ilçedir.Kuzeyinde Ağlasun ve Çeltikçi
ilçeleri,kuzeybatı ve batısında Burdur Merkez İlçesi,batısında Kemer İlçesi
,güneyinde Antalya İli,doğusunda Isparta İli ile çevrilidir.İlçemizin yüzölçümü
14-36 kilometrekaredir.
İlçe merkezimiz,Burdur,Antalya,Isparta üçgeni içinde iyi bir
konumdadır.Burdur'a 44-km, Isparta'ya 70 km, Antalya'ya 75 km uzaklıktadır. Aynı
zamanda demiryoluna 40 dakika,hava ve deniz yoluna 1 saat uzaklıktadır, Bucak
İlçesi 37-38 kuzey paralelleriyle 30-31 doğu meridyenleri arasındadır. İlçemizin
rakımı 850 m.,ortalama yüksekliği 1200m.dir. En yüksek noktası 2336 m.ile
Katrancık(Kestel)Dağı'nın Kulübe(Şişli)Tepesi'dir. Antalya-Burdur Karayolu
ilçemiz içinden geçmektedir.Ayrıca 1995 yılında hizmete açılan Antalya-Isparta
(Dereboğazı)Karayolu da ilçemizden geçmektedir.(35 km yakınından) Isparta'dan
doğup Bucak'tan geçen Aksu Nehri önemli bir akarsudur. Aksu üzerinde Karacaören
ve Kargı barajları vardır.Kestel Gölü kurutulmuştur,baraj göllerinden başka
gölümüz yoktur.
İlçemizde bulunan Türk dönemi tarihi eserleri:
1-İncirhanı:Selçuklu Sultanı ll.Keyhüsrev zamanında yapılmıştır.Bucak İlçesi
merkezine 7 km. uzaklıktadır. 2-Susuzhanı:Susuz Köyündedir.ll.Keyhüsrev
zamanında yapılmıştır. 3-Kuyular ve sarnıçlar:İlçemiz yakınlarında
Selçuklular'dan kalma Çift Kuyusu,Uzun Kuyu vardır.Hacı Ömer Sarnıcı da tarihi
bir eserdir. 4-Çeşmeler:Üçpmar,Kocakavak Pınarı,İncepınar,İncirhanı Pınarı
tarihi çeşmelerimizdir. Bucak'ta bulunan mesire yerleri,görülmeye değer
mekanlar:
1-Karacaören Barajı ve Kargı Barajı çevresi:İlçe merkezimize 40 km.
uzaklıktadır.Baraj göllerinin çevresi mesire için çok uygundur. 2-Ergenli
Gür:Bucak-Karacaören yolu üzerindedir. 3-Kovalı Pınarı:Bucak-Çamlık yolu
üzerindedir. 4-Kremna:Çamlık Köyündedir.Çevresi mesire için uygundur.
5-Sazak:Bucak-Taşyayla yolu üzerindedir. 6-Katran Dağı:İlçe merkezi
yakınlarındadır.Piknik için uygundur. 7-Kumar Yaylası:İlçe merkezi
yakınlarındadır.Piknik için uygundur. 8-İncirhanı:Tarihi İncirhanı çevresi
piknik için uygundur. 9-üçgöze:İncirdere Köyü'ndedir.Piknik için uygundur.
10-Başgöze:Kuşbaba Köyü'ndedir.Önemli bir mesire yeridir.
ll-ÇamlaraltırAntalya-Burdur Karayolu üzerindedir.önemli bir dinlenme yeridir.
12-Seferyitiği Mağarası:İncirhanı'nın 1OO m kuzeyindedir.Küçük bir girişi
vardır.Mağaranın içinin Burdur Müzesi yetkililerince resmi çekilmiştir. Islah
edilip turizme kazandırılması gerekmektedir.Mağara,sarkıt ve dikitleriyle İnsuyu
Mağarası'na benzer. 13-Pmarbaşı:Kestel Köyü'ndedir.Pınarbaşı'nda su
kaynakları,alabalık havuzları bulunmaktadır.Suyuyla,havasıyla,kır lokantasıyla
ve piknik alanıyla çok güzel bir mesire yeridir, ilçe içinden ve dışından pek
çok kişi Pınarbaşı'na dinlenmek amacıyla gelir.
KAYNAK: HASAN KONU, "OĞUZHAN'DAN DOĞAN ŞEHİR:BUCAK" (KREMNA YAYINLARI
2000)
